به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، حجتالاسلام مهدی عبادی، عضو هیأت علمی دانشگاه فردوسی مشهد، در نشست مجازی «سی شب، سی آیه» که به همت انجمن علمی دانشجویی علوم قرآن و حدیث دانشگاه فردوسی و با همکاری کانون قرآن و عترت دانشگاه حضرت معصومه(س) در ایام ماه مبارک رمضان در حال برگزاری است، به تبیین موضوع رابطه انسان خطاکار با خدا با نگاهی تفسیری و تربیتی به آیه ۱۶ سوره یوسف پرداخت.
وی در آغاز با اشاره به فضای کلی سوره یوسف اظهار کرد: آیه شانزدهم سوره یوسف با عبارت وجاءوا أباهم عشاءً یبکون یکی از مقاطع حساس این داستان قرآنی را روایت میکند؛ جایی که برادران حضرت یوسف(ع) پس از افکندن او در چاه، شبهنگام نزد پدر بازمیگردند و با حالتی همراه با گریه، ماجرایی ساختگی را نقل میکنند.
حجت الاسلام عبادی افزود: هرچند این آیه در سیاق داستان، ناظر به صحنهسازی و پنهانکاری است، اما میتوان با نگاهی استقلالی و تحلیلی، از دل همین الفاظ کوتاه، نکات عمیق اخلاقی و الهیاتی درباره نسبت انسان خطاکار با خداوند استخراج کرد.
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد با تأکید بر ظرفیتهای چندلایه آیات قرآن کریم گفت: در این آیه چهار واژه کلیدی وجود دارد که میتوان از آنها چهار اصل مهم در مسیر بازگشت انسان خطاکار به سوی خداوند و شرایط استجابت دعا را برداشت کرد.
وی افزود: نخستین نکته در واژه وجاءوا نهفته است؛ یعنی آمدند. اساس بازگشت، حرکت و رجوع است. انسان خطاکار اگر قدم به سوی خدا برندارد و تصمیم به بازگشت نگیرد، تحولی رخ نمیدهد.
حجت الاسلام عبادی خاطر نشان کرد: قرآن کریم در آیه ۱۸۶ سوره بقره تصریح میکند و إذا سألک عبادی عنی فإنی قریب أُجیب دعوة الداع إذا دعان؛ خداوند نزدیک است و دعوت دعا کننده را اجابت میکند، اما این اجابت در گرو خواندن و آمدن است. بنابراین نخستین شرط، حضور در پیشگاه الهی و قطع نکردن ارتباط با درگاه اوست؛ حتی اگر انسان آلوده به خطا باشد.
اصلاح رابطه با خدا، محور اصلاح همه روابط
وی در ادامه با استناد به حکمت ۸۹ نهجالبلاغه از امیرالمؤمنین علی(ع) با عبارت من أصلح ما بینه و بین الله أصلح الله ما بینه و بین الناس اظهار کرد: همه روابط در عالم انسانی، تابع رابطه انسان با خداست. اگر این رابطه اصلاح شود، خداوند خود زمینه اصلاح سایر مناسبات را فراهم میکند؛بسیاری از دغدغههای انسان درباره قضاوت دیگران، جایگاه اجتماعی، آبرو و احترام، در سایه اصلاح رابطه با خداوند سامان مییابد.
وی تصریح کرد: انسان نباید تمام توان خود را صرف مدیریت تصویر اجتماعی خویش کند، بلکه باید به اصلاح درون و رابطه با پروردگار بپردازد؛ چراکه نتیجه آن، سامانیافتگی بیرونی خواهد بود.
این استاد حوزه و دانشگاه دومین نکته را در تعبیر أباهم دانست و گفت: قرآن کریم به رابطه پدری حضرت یعقوب(ع) اشاره میکند؛ رابطهای که حتی با وجود خطای فرزندان، همچنان برقرار است در نسبت انسان با خدا نیز چنین است. خداوند در آیه یادشده از سوره بقره، بندگان را به خود نسبت میدهد و تعبیر عبادی را به کار میبرد. این نسبت، بیانگر پیوندی عمیق و گسستناپذیر است.
وی افزود: انسان خطاکار باید رابطه بندگی خود را بزرگ ببیند و بداند که حتی در اوج خطا، از دایره عبودیت خارج نشده است. همین احساس تعلق و وابستگی، زمینه توبه و بازگشت را فراهم میسازد.
حجت الاسلام عبادی سومین نکته را در واژه عشاءً دانست و اظهار کرد: بازگشت برادران یوسف در شب اتفاق افتاد. شب، زمان خلوت، سکوت و توجه است. در فرهنگ دینی، سحرگاهان و اوقات شبانه، بهترین زمان برای مناجات و طلب مغفرت معرفی شده است؛ بهویژه در ماه مبارک رمضان و در آستانه شبهای قدر، این فرصت معنوی مضاعف میشود.
وی با بیان اینکه شبهای قدر نزدیکترین نقطه اتصال انسان به رحمت الهی در طول سال است، خاطرنشان کرد: انسان در این شبها میتواند با تمرکز بیشتر، رابطه خود را با خداوند بازسازی و بازتعریف کند.
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد چهارمین نکته را در واژه یبکون دانست و گفت: گریه، نشانه تأثر درونی است. هرچند در داستان یوسف(ع)، درباره صدق یا تصنعی بودن گریه برادران میان مفسران بحث وجود دارد، اما اصل گریه و تضرع در فرهنگ دینی جایگاهی والا دارد. اشک برخاسته از ندامت و آگاهی به خطا، میتواند انسان را به رحمت الهی نزدیکتر کند.
وی افزود: گاه انسان ممکن است نسبت به خطای خود عادت کند، اما وجدان او همچنان بیدار است. اگر این وجدان فعال شود و انسان با تضرع و بکا به درگاه الهی بازگردد، زمینه مغفرت فراهم خواهد شد.
محاسبه نفس؛ راهکار عملی خودسازی
حجت الاسلام عبادی با اشاره به سنت اخلاقی محاسبه نفس اظهار کرد: در آموزههای اسلامی سه مرحله مشارطه، مراقبه و محاسبه برای اصلاح رفتار توصیه شده است. انسان باید با خود شرط کند که خطا نکند، در طول روز مراقبت داشته باشد و در پایان روز، اعمال خود را محاسبه کند.
وی افزود: حتی نوشتن خطاها میتواند انسان را نسبت به وضعیت درونی خود آگاهتر سازد. گاهی انسان از بیان یا ثبت برخی لغزشها شرم دارد و همین شرم، نشانه بیداری فطرت است. این محاسبه میتواند نخستین گام برای اصلاح تدریجی باشد؛ چراکه اصلاح اخلاقی، فرآیندی زمانبر و مرحلهای است.
این استاد دانشگاه ادامه داد: خودسازی تنها به ترک گناه محدود نمیشود، بلکه شامل تقویت اعمال نیک نیز هست. اگر انسان در انجام عبادتی کوتاهی دارد، میتواند بهصورت تدریجی آن را بهبود بخشد؛ برای مثال افزایش تدریجی انس با قرآن در ماه مبارک رمضان، یا توجه بیشتر به کیفیت نماز. این ارتقای تدریجی، مسیر واقعبینانه رشد معنوی است.
خدامحوری؛ ضامن سلامت فرد و جامعه
حجت الاسلام عبادی تأکید کرد: مهمترین مسئله در حیات انسانی، اصلاح رابطه با خداوند متعال است. اگر انسان خدامحور شود و خود را در مدار رضای الهی تنظیم کند، همه افعال، تصمیمها و روابط او رنگ الهی میگیرد و زندگی فردی و اجتماعی او سامان مییابد.
وی با دعوت شرکتکنندگان به بهرهگیری حداکثری از فرصت ماه مبارک رمضان و شبهای قدر، بر ضرورت توجه به دعا، تضرع، محاسبه نفس و بازسازی درونی تأکید کرد: مؤمنان با اصلاح رابطه خود با خداوند، زمینه اصلاح سایر ابعاد زندگی خویش را فراهم سازند.
انتهای پیام/
نظر شما